Đọc phim X quang phổi đóng vai trò rất quan trọng. Việc xác định đúng dạng tổn thương trên phim chụp X quang hỗ trợ rất nhiều cho người thầy thuốc trong chẩn đoán, theo dõi và tiên lượng bệnh. Mình tổng hợp bài viết này mong muốn nó sẽ giúp ích cho các bạn trong việc thực hành đọc phim Xquang phổi. Vì thời gian cũng vội nên mình chưa chuẩn bị được nhiều hình ảnh minh họa cho từng dấu hiệu, mình sẽ cố gắng lồng ghép và tổng hợp các bài khác cụ thể hơn để phục vụ các bạn.

Bạn đang xem: Hướng dẫn đọc phim x quang phổi

1. GIẢI PHẪU PHỔI TRÊN PHIM CHỤP X QUANG

1.1. Các thùy và phân thùy phổi

Phổi phải có 3 thùy: trên, giữa, dưới. Phổi trái có 2 thùy: trên và dưới

*
*

3.2.2. Quy tắc đọc phim X quang phổi nghiêng

(1). Xác định kỹ thuật chụp: tư thế, độ xuyên, đường kính trước sau lồng ngực.

(2). Xác định dải sáng khí quản, các khoảng sáng (sau ức, sau tim, trước tim); vòm hoành phải trái (dấu hiệu hình bóng Felson); các góc sườn hoành trước và sau.

(3). Phân tích các động mạch, tĩnh mạch phổi (rốn phổi) phải, trái; quai động mạch chủ; hạch ở trung thất giữa (có hay không).

(4). Quan sát các đốt sống lưng (di căn ung thư, lao đốt sống, u thần kinh).

(5). Xác định vị trí và hình thể của bóng mờ tổn thương theo phân thùy phổi và đối chiếu với vị trí tổn thương trên phim chụp thẳng (u, thâm nhiễm, hang lao, áp xe).

(6). Đối chiếu với phim chụp thẳng khi phân tích tổn thương Xquang.

3.3. Dấu hiệu hình bóng Felson

Đây là dấu hiệu cơ bản, có giá trị lớn để xác định vị trí khu trú của một bóng mờ trong lồng ngực. Dấu hiệu này có tầm quan trọng đặc biệt đối với các bóng mờ ở nhu mô phổi, rốn phổi, động mạch chủ, vòm hoành, màng phổi và trung thất. Dấu hiệu hình bóng chỉ có giá trị khi có sự tiếp giáp giữa 2 bóng mờ.

3.3.1. Định nghĩa dấu hiệu hình bóng Felson

Khi hai bóng mờ cùng đậm độ tổ chức nước ở cùng một mặt phẳng trong lồng ngực, tiếp xúc với nhau thì chúng mất bờ tiếp xúc trên phim chụp thẳng, nghĩa là 2 bóng mờ này hoà nhập vào nhau thành 1 hình bóng, nghĩa là dấu hiệu hình bóng dương tính.

Khi hai bóng mờ đậm độ nước ở 2 mặt phẳng khác nhau của phổi tiếp xúc với nhau trên phim chụp thẳng thì vẫn nhìn thấy bờ của chúng ở chỗ tiếp xúc, nghĩa là 2 bóng mờ này không hoà nhập vào nhau thành một hình bóng, ta nói dấu hiệu hình bóng âm tính.

Như vậy, khi một bóng mờ vẫn nhìn được bờ qua một bóng mờ khác thì chúng ở 2 mặt phẳng khác nhau. Khi một bóng mờ không nhìn rõ bờ qua một bóng mờ khác thì chúng ở cùng mặt phẳng.

3.3.2. Các cấu trúc giúp định vị trong hình bóng Felson

Bờ của tim phải, trái, của động mạch chủ lên (đậm độ nước) là các cấu trúc ở đằng trước; còn quai động mạch chủ, động mạch chủ xuống là các cấu trúc ở đằng sau. Các cấu trúc này là mốc để xác định dấu hiệu hình bóng dương tính hay âm tính của một bóng mờ đậm độ nước ở phổi.

3.3.3. Ứng dụng của dấu hiệu hình bóng Felson

Xác định vị trí khu trú của 1 bóng mờ trong lồng ngực

a. Phim chụp phổi thẳng

– Bóng mờ tiếp xúc với tim nhưng không làm mất bờ của tim trên phim chụp thẳng: bóng mờ này khu trú ở đằng sau, tổn thương nằm ở thuỳ dưới. Dấu hiệu hình bóng âm tính

– Bóng mờ tiếp xúc với tim nhưng làm mất bờ của tim: tổn thương ở phân thuỳ lưỡi (bên trái) hoặc ở thùy giữa (bên phải). Dấu hiệu hình bóng dương tính.

– Bóng mờ làm mất bờ phần trên của tim phải và động mạch chủ lên: tổn thương khu trú ở phân thùy 3 phổi phải. Dấu hiệu hình bóng dương tính.

Xem thêm: Hướng Dẫn Đi Máy Bay Lần Đầu Từ A Đến Z, Hướng Dẫn Đi Máy Bay Quốc Tế Lần Đầu

– Bóng mờ làm mất bờ phần trên tim trái: tổn thương khu trú ở phân thuỳ 3 phổi trái.

– Bóng mờ làm mất bờ của quai động mạch chủ: khối u khu trú ở phân thùy đỉnh sau (1-2) của phổi trái.

– Bóng mờ không xóa bờ tiếp xúc với động mạch chủ lên: tổn thương ở sau động mạch chủ lên nghĩa là ở phân thùy 6 của phổi phải.

– Bóng mờ xoá mất bờ của quai động mạch chủ và của động mạch chủ xuống: tổn thương ở phân thùy 6 phổi trái.

b. Phim chụp phổi nghiêng

– Bình thường, phần trước của vòm hoành trái bị mất bờ tiếp xúc với đáy tim, vì tim trái và vòm hoành trái đều ở cùng 1 mặt phẳng. Dấu hiệu hình bóng dương tính.

– Bóng mờ ở đáy phổi trái làm mất bờ của vòm hoành trái, nhưng không làm mất bờ của tim trái: bóng mờ khu trú ở thuỳ dưới trái.

– Bóng mờ làm mất bờ của động mạch chủ xuống ngay chỗ dưới quai động mạch chủ: bóng mờ khu trú ở phía sau tương đương phân thuỳ 6 phổi trái.

– U trung thất trước làm mất bờ tiếp xúc với tim phải.

– U trung thất sau làm mất bờ của quai động mạch chủ.

3.3.4. Dấu hiệu hình bóng dương tính giả

– Mỡ dọc theo màng ngoài tim có thể xóa mờ một phần nhỏ bờ của tim.

– Trường hợp lồng ngực hình phễu do cơ lồng ngực bị lõm xuống nên đậm độ nước của cơ lồng ngực đã xóa mất bờ của tim phải.

3.4. Dấu hiệu phế quản hơi (Air Bronchogram)

Khí phế quản từ cấp 3 trở đi thông thoáng (đậm độ khí) mà chung quanh nó là bóng mờ ở nhu mô phổi, không phải là bóng mờ của màng phổi hoặc của xẹp phổi.

Tài liệu tham khảo:

– Bệnh học nội khoa phần hô hấp – Đại học Y Hà Nội

– Tài liệu phần hô hấp lớp CK I theo học tại bệnh viện Bạch Mai

– Bài viết chuyên đề hướng dẫn đọc phim X quang phổi của GS.TS Ngô Quý Châu, PGĐ bệnh viện Bạch Mai, trưởng trung tâm hô hấp bệnh viện Bạch Mai. Bộ môn Nội – Đại học Y Hà Nội.

– Video hướng dẫn đọc phim X-quang ngực do thầy Triều – Học viện Quân Y hướng dẫn.